Nghị định 112/2026/NĐ-CP: “Tấm vé xanh” trong lộ trình hội nhập thị trường carbon toàn cầu

Trong bối cảnh các cam kết Net Zero và tiêu chuẩn phát thải ngày càng được siết chặt trên toàn cầu, thị trường carbon đang trở thành “sân chơi mới” cho các doanh nghiệp Việt Nam. Việc Chính phủ ban hành Nghị định 112/2026/NĐ-CP có hiệu lực từ 19/05/2026 không chỉ đánh dấu bước tiến quan trọng trong hoàn thiện khung pháp lý về trao đổi tín chỉ carbon mà còn mở ra cơ hội để doanh nghiệp Việt Nam tham gia sâu hơn vào thị trường carbon quốc tế. 

1. Nguyên tắc trao đổi quốc tế 

Điều 4 Nghị định 112/2026/NĐ-CP quy định rõ các nguyên tắc trao đổi kết quả giảm nhẹ phát thải khí nhà kính, tín chỉ carbon, cụ thể:

"1. Trao đổi quốc tế kết quả giảm nhẹ phát thải khí nhà kính, tín chỉ carbon phải bảo đảm:

a) Tuân thủ quy định của Thỏa thuận Paris; hỗ trợ phát triển, chuyển giao công nghệ giảm phát thải khí nhà kính, nâng cao năng lực cạnh tranh của doanh nghiệp, thúc đẩy phát triển kinh tế carbon thấp tại Việt Nam;

b) Ưu tiên thực hiện mục tiêu giảm nhẹ phát thải khí nhà kính trong NDC của Việt Nam và các mục tiêu giảm nhẹ phát thải khí nhà kính theo các điều ước quốc tế và cam kết quốc tế;

c) Bảo đảm lợi ích quốc gia và hài hòa lợi ích giữa các bên tham gia, có đóng góp cho sự phát triển bền vững của cộng đồng địa phương nơi thực hiện chương trình, dự án.

2. Hoạt động trao đổi quốc tế kết quả giảm nhẹ phát thải khí nhà kính, tín chỉ carbon giữa Việt Nam với đối tác quốc tế phải được ghi nhận, công bố trên Hệ thống đăng ký quốc gia của Việt Nam."

Các nguyên tắc được xây dựng trên cơ sở bảo đảm tính minh bạch, chính xác, nhất quán và có thể kiểm chứng trong toàn bộ quá trình giao dịch

Như vậy, cơ chế trao đổi tín chỉ carbon được thiết lập theo hướng hài hòa giữa mục tiêu thực hiện cam kết khí hậu quốc tế với yêu cầu bảo đảm lợi ích quốc gia, qua đó vừa tận dụng nguồn lực toàn cầu cho chuyển đổi xanh, vừa duy trì quyền chủ động trong thực hiện mục tiêu giảm phát thải và phát triển bền vững trong nước. 

✍ Xem thêm: Quy định kiểm toán năng lượng tại Việt Nam | Các yêu cầu mới nhất

2. Các cơ chế trao đổi quốc tế kết quả giảm nhẹ phát thải khí nhà kính và tín chỉ carbon

2.1 Cơ chế theo thỏa thuận Điều 6.2 (Thỏa thuận Paris)

Đây là cơ chế dựa trên các thỏa thuận song phương hoặc đa phương giữa Chính phủ Việt Nam và đối tác quốc tế.

• Hình thức: Chuyển giao kết quả giảm nhẹ phát thải khí nhà kính được chuyển giao quốc tế (ITMO) giữa Việt Nam và quốc gia/tổ chức quốc tế khác.
• Quy trình: Yêu cầu đăng ký ý tưởng dự án, sau đó là chấp thuận đăng ký chính thức và cấp văn bản chấp thuận chuyển giao quốc tế bởi Bộ Nông nghiệp và Môi trường.
• Đặc điểm: Phải thực hiện Điều chỉnh tương ứng (cộng vào kết quả kiểm kê quốc gia của bên bán) để tránh tính hai lần.

2.2 Cơ chế theo Điều 6.4 (Thỏa thuận Paris)

Cơ chế trao đổi, bù trừ tín chỉ carbon dưới sự quản lý và vận hành của Công ước khung của Liên Hợp Quốc về Biến đổi Khí hậu (UNFCCC).

• Hình thức: Các chương trình, dự án đăng ký trực tiếp với Cơ quan giám sát quốc tế của Cơ chế Điều 6.4.
• Quy trình: Dự án phải được Bộ Nông nghiệp và Môi trường đánh giá về tính bổ sung, tính bền vững và sự phù hợp với mục tiêu Đóng góp do quốc gia tự quyết định (NDC) trước khi trình UNFCCC.
• Quản lý: Tín chỉ được quản lý trên Hệ thống đăng ký của Cơ chế Điều 6.4 và ghi nhận trên Hệ thống đăng ký quốc gia của Việt Nam.

2.3 Cơ chế trao đổi theo các tiêu chuẩn carbon độc lập

Áp dụng cho các dự án thực hiện theo tiêu chuẩn của các tổ chức quốc tế hoặc nước ngoài (như Gold Standard, Verra/VCS...).

• Điều kiện: Phương pháp tạo tín chỉ phải nằm trong danh mục được Bộ Nông nghiệp và Môi trường công nhận.
• Trách nhiệm: Tổ chức thực hiện dự án phải báo cáo tình hình định kỳ (trước 31/12 hằng năm) cho cơ quan quản lý lĩnh vực và Bộ Nông nghiệp và Môi trường.
• Chuyển giao: Chỉ những phương pháp được công nhận mới được xem xét chấp thuận chuyển giao quốc tế có điều chỉnh tương ứng.

Các cơ chế trao đổi rõ ràng giúp tăng khả năng kết nối của thị trường carbon Việt Nam với thị trường quốc tế 

✍ Xem thêm: Quy định kiểm toán năng lượng tại Việt Nam | Các yêu cầu mới nhất

3. Các lưu ý quan trọng về tỷ lệ chuyển giao

Nghị định quy định giới hạn tỷ lệ chuyển giao quốc tế để bảo đảm mục tiêu giảm phát thải quốc gia:

► Trường hợp có điều chỉnh tương ứng:

• Tối đa 90% với các biện pháp thuộc Danh mục ưu tiên (Phụ lục I - Danh mục 01).
• Tối đa 50% với các biện pháp thuộc Danh mục khuyến khích (Phụ lục I - Danh mục 02).

► Trường hợp không điều chỉnh tương ứng:

• Tối đa 90%: Áp dụng cho tất cả các loại chương trình, dự án, không phân biệt danh mục.

► Xử lý kết quả giảm nhẹ phát thải khí nhà kính, tín chỉ carbon dư:

•  Lượng kết quả giảm nhẹ phát thải khí nhà kính, tín chỉ carbon còn lại sau khi chuyển giao quốc tế được phép sử dụng để trao đổi trong nước 

 Kết quả giảm nhẹ phát thải khí nhà kính, tín chỉ carbon có thể được chuyển giao đến 90%

✍ Xem thêm: Quy định kiểm toán năng lượng tại Việt Nam | Các yêu cầu mới nhất

4. Cơ hội và thách thức nào dành cho doanh nghiệp?

4.1 Những cơ hội dành cho doanh nghiệp

Nghị định 112/2026/NĐ-CP có hiệu lực giúp tạo hành lang pháp lý minh bạch cho hoạt động giao dịch quốc tế và mang lại nhiều cơ hội mới:

• Mở ra nguồn thu mới từ tín chỉ carbon: Nghị định tạo cơ hội để doanh nghiệp bán tín chỉ carbon ra thị trường quốc tế, tạo thêm nguồn doanh thu từ các dự án giảm phát thải và nâng cao khả năng tiếp cận các nguồn tài chính xanh hay quỹ khí hậu toàn cầu; 
• Thu hút đầu tư và công nghệ xanh: Nghị định mới góp phần tạo động lực thúc đẩy dòng vốn đầu tư xanh và công nghệ sạch vào Việt Nam, đặc biệt trong các lĩnh vực năng lượng tái tạo, tiết kiệm năng lượng và giảm phát thải carbon. Những doanh nghiệp sở hữu dự án giảm phát thải chất lượng cao sẽ có nhiều cơ hội tiếp cận quỹ tài chính khí hậu, nhà đầu tư ESG và các chương trình hỗ trợ quốc tế;
• Thúc đẩy chuyển đổi xanh: việc hoàn thiện khung chương trình trao đổi mở ra dư địa phát triển cho nhiều lĩnh vực mới gắn với xu hướng kinh tế carbon thấp như sản xuất hydrogen xanh, công nghệ lưu trữ năng lượng hay nông nghiệp phát thải thấp… Đây không chỉ là cơ hội để doanh nghiệp đa dạng hóa mô hình kinh doanh mà còn tạo điều kiện hình thành các ngành công nghiệp xanh có giá trị gia tăng cao trong tương lai, hứa hẹn trở thành động lực tăng trưởng mới trong tương lai.

Doanh nghiệp có thể tạo thêm nguồn thu mới từ hoạt động giảm phát thải

4.2 Thách thức doanh nghiệp phải đối mặt

Bên cạnh những cơ hội, nghị định mới cũng đặt ra không ít thách thức cho doanh nghiệp trong quá trình chuyển đổi, thực hiện:

• Áp lực tuân thủ và minh bạch dữ liệu: Việc tham gia thị trường carbon buộc doanh nghiệp phải tuân thủ chặt chẽ các yêu cầu kiểm kê khí nhà kính, kiểm toán năng lượng, giảm lãng phí trong sản xuất,...Từ đó, đòi hỏi doanh nghiệp phải nâng cấp nguồn lực chuyên môn và hệ thống quản trị bài bản hơn;
• Chi phí đầu tư ban đầu lớn: Để đáp ứng tiêu chuẩn quốc tế, doanh nghiệp có thể phải đầu tư đổi mới công nghệ, nâng cấp thiết bị tiết kiệm năng lượng, xây dựng hệ thống quản lý dữ liệu phát thải. Đây là rào cản đáng kể, đặc biệt đối với doanh nghiệp vừa và nhỏ;
• Thiếu nhân lực và kinh nghiệm về thị trường carbon: Thị trường carbon vẫn còn khá mới tại Việt Nam nên nhiều doanh nghiệp chưa nắm rõ các cơ chế giao dịch tín chỉ carbon và thiếu đội ngũ chuyên trách ESG/carbon. Do đó, việc tiếp cận quy trình quốc tế về xác minh phát thải cũng trở nên khó khăn;
• Rủi ro biến động giá tín chỉ carbon: Giá tín chỉ carbon có thể biến động mạnh do chịu ảnh hưởng từ cung cầu thị trường, chính sách quốc tế và chất lượng của các dự án giảm phát thải. Vì vậy, nếu doanh nghiệp chưa chuẩn bị chiến lược phù hợp và quản trị rủi ro hiệu quả, doanh nghiệp có thể đối mặt với nguy cơ đầu tư kém hiệu quả hoặc phát sinh rủi ro tài chính trong quá trình tham gia thị trường. 

Chi phí ban đầu cho việc nâng cấp công nghệ, đầu tư năng lượng mới có thể tạo áp lực đáng kể đối với doanh nghiệp 

✍ Xem thêm: Quy định kiểm toán năng lượng tại Việt Nam | Các yêu cầu mới nhất

5. Doanh nghiệp cần chuẩn bị những gì để thích ứng?

Để thích ứng với các yêu cầu của Nghị định 112/2026/NĐ-CP và nắm bắt hiệu quả các cơ hội từ thị trường carbon, doanh nghiệp cần chủ động chuẩn bị ngay từ sớm:

• Rà soát mức phát thải và hiện trạng sử dụng năng lượng: Doanh nghiệp cần chủ động rà soát mức phát thải khí nhà kính và hiện trạng sử dụng năng lượng. Đây là bước nền tảng quan trọng giúp doanh nghiệp xác định tiềm năng giảm phát thải, tối ưu hiệu quả sử dụng năng lượng và xây dựng lộ trình phù hợp để tham gia thị trường carbon trong tương lai;
• Xây dựng hệ thống MRV (Đo đạc – Báo cáo – Thẩm tra): Dữ liệu phát thải phải đảm bảo tính minh bạch và có khả năng xác minh, vì vậy doanh nghiệp cần xây dựng hệ thống MRV (đo đạc – báo cáo – thẩm tra) bài bản. Một hệ thống MRV hiệu quả không chỉ giúp doanh nghiệp hạn chế sai sót trong quá trình quản lý dữ liệu mà còn nâng cao độ tin cậy khi tham gia giao dịch tín chỉ carbon và tiếp cận thị trường carbon quốc tế.;
• Thực hiện kiểm toán năng lượng định kỳ: Thực hiện kiểm toán năng lượng định kỳ giúp doanh nghiệp phát hiện các khu vực tiêu hao năng lượng chưa hợp lý, xác định cơ hội tiết kiệm năng lượng, tối ưu chi phí vận hành và giảm phát thải khí nhà kính, đồng thời tạo nền tảng quan trọng để xây dựng các dự án giảm phát thải có khả năng tạo tín chỉ carbon trong tương lai; 
• Đầu tư công nghệ và thiết bị tiết kiệm năng lượng: Việc nâng cấp hàng loạt có thể gây nên áp lực tài chính lớn; do đó, doanh nghiệp cần từng bước cải tiến, đổi mới dây chuyền sản xuất hiệu suất cao, thay thế các thiết bị tiêu tốn nhiều năng lượng, ứng dụng năng lượng tái tạo và đẩy mạnh tự động hóa, số hóa trong quản lý vận hành…;
• Chuẩn bị nguồn nhân lực về ESG và carbon: Doanh nghiệp cần chủ động đào tạo nguồn nhân lực nội bộ, xây dựng bộ phận phụ trách ESG/phát thải và tăng cường hợp tác với các chuyên gia hoặc đơn vị tư vấn chuyên môn để nâng cao năng lực thích ứng với xu hướng chuyển đổi xanh;
• Theo dõi các quy định và cơ chế thị trường carbon: Việc cập nhật liên tục và kịp thời các quy định, hướng dẫn từ cơ quan quản lý hay các tiêu chuẩn quốc tế mới giúp doanh nghiệp chủ động xây dựng chiến lược chuyển đổi xanh phù hợp.

Kiểm toán năng lượng định kỳ là căn cứ để doanh nghiệp xây dựng kế hoạch giảm phát thải

Tiếp nối Nghị định 06/2022/NĐ-CP và Nghị định 119/2025/NĐ-CP, Nghị định 112/2026/NĐ-CP đã mở ra cánh cửa để doanh nghiệp tham gia sâu hơn vào xu hướng chuyển đổi xanh toàn cầu; đồng thời, thúc đẩy việc vận hành thí điểm thị trường carbon trong nước theo hướng minh bạch, hiệu quả. Mọi yêu cầu về dịch vụ kiểm toán năng lượng, kiểm kê khí nhà kính và các dịch vụ khác của Vinacontrol CE, Quý khách hàng vui lòng liên hệ Hotline miễn phí 1800.6083, email vnce@vnce.vn hoặc chat ngay với chuyên viên để được hỗ trợ tốt nhất!